TEKERLEĞİN BULUŞU

Tekerlek veya teker, çember ya da daire şeklinde olan, bir eksen etrafında iki yöne de 360 derece dönebilen bir araçtır. Genelde taşımacılıkta kullanılan tekerlek, çalışma prensibi olarak çokta basit aslında. Bir dingil ile birlikte yaptığı bu dönme hareketi sayesinde sürtünme kuvvetini en aza indirmeyi amaçlamaktadır. Tekerin bir yüzey üzerinde dönebilmesi için, mutlaka yer çekimine veya yüzeye temasını sağlayabilecek bir başka dış kuvvete maruz kalması gerekmektedir.

Tekerliğin icadı en eski bilinenlere göre MÖ 3.500 yıllarına aittir. Bu, Sümer piktogramı üzerinde keşfedilen, bir tekerlekli kızak olarak bilinir. Tekerlek fikri ilk olarak iki adet yuvarlak kalasın yan yana konularak üstüne de herhangi bir nesnenin konulmasıyla birlikte, nesnelerin ittirilerek hareket etmesi sonucunda ortaya çıkmıştır. Dönen masalara ve çömlek yapımında kullanılan dönemeçlere ise ilk defa Mezopotamya’da rastlanmıştır.

Bir çemberi merkeze bağlayarak parmaklıklarla birlikte oluşmuş tekerlere ilk defa MÖ 2000’li yıllarda, savaş zamanı Anadolu’da rastlanmıştır. Savaş arabalarında rastlanan bu tekerlekler demircilikle beraber ortaya çıkmıştır. Zamanla daha da geliştirilen bu tekerlek şekli, ilk olarak demirin bir dingil etrafına ısıtılarak kalıp halinde dökülmesi ve hızlı bir şekilde soğutulması ile şekillendirilmiştir. Bu yöntem daha uzun ömürlü ve daha işe yarar tekerleklerin yapılmasına olanak sağlamıştır.

18. yüzyılda ilk defa kullanılmaya başlanan lastik kaplı tekerler, kauçuğun Avrupa’ya ilk defa ulaşmasıyla birlikte büyük imkanlar ve olanaklar sağlamıştır. İlk defa 1881’de Londra’da havasız yastıklı tekerler taksilerde kullanılmaya başlandı. Havalı tekerler ise 1845 yılında icat edilmesine rağmen, popülerleşmediği için çok az kullanıldı. Bisikletlerin yaygınlaşmasıyla birlikte havalı tekerlerin kullanımı yaygınlaşmaya başlandı. 1888’de İskoç veteriner John Boyd Dunlop tarafından havalı bisiklet tekerinin patenti alındı. İlk havalı tekerleklerde havalı bir lastik tüple birlikte bunu çerçeveleyen ayrı bir koruyucu katmanı bulmaktaydı. 1950’lerde ise üst üste geçirilmiş katmanlardan oluşan tek parça halinde havalı lastik tekerlekler kullanılmaya başlandı. Günümüze hala bunları kullanmakta ve daha da geliştirmekteyiz.